Aurore e notturni corippei

Autores/as

  • Anita Di Stefano Università degli Studi di Messina

DOI:

https://doi.org/10.13129/2724-0169/2022.1.125-142

Palabras clave:

poesia epica tardoantica, emulazione poetica, late antique epic poetry, poetic emulation

Resumen

Il lavoro propone un’analisi di passi della Iohannis di Corippo, in cui le descrizioni del sorgere del sole e del diffondersi della notte si rivelano particolarmente significative per l’individuazione di diversi auctores presenti al poeta; ne emerge una scrittura tesa alla rielaborazione e contaminazione dei modelli, in funzione di una versificazione improntata al preziosismo e all’allusività.

The paper proposes an analysis of verses from Corippo’s Iohannis, dedicated to sunrise and nightfall: they are particularly significant for identifying various auctores present to the poet; from this emerges a poetic writing aimed at the reworking and contamination of models, for a poetry marked by preciousness and allusiveness.

Referencias

1. Amann 1885 = R. Amann, De Corippo priorum poetarum latinorum imitatore, Oldenburgi, Stalling, 1885.

2. Andres 1997 = J.U. Andres, Das Göttliche in der Iohannis des Corippus. Antike Götterwelt und christliche Gottesvorstellung im Widerstreit?, Trier, SatzWeise, 1997.

3. Appel 1904 = E. Appel, Beiträge zur Erklärung des Corippus mit besonderer Berücksichtigung des vulgären Elementes seiner Sprache, München, Straub, 1904.

4. Barry 1978 = B. Barry, The Career of Corippus, «Classical Quarterly» 28, 1978, 372- 376.

5. Bekker 1836 = I. Bekker (ed.), Flavii Cresconii Corippi [...] Iohannidos seu De bellis Libycis libri septem, in Corpus scriptorum historiae Byzantinae, Bonnae, Weber, 1836.

6. Blänsdorf 1975 = J. Blänsdorf, «Aeneadas rursus cupiunt resonare Camenae». Vergils epische Form in der Johannis des Corippus, in E. Lefèvre (ed.), Monumentum Chiloniense. Kieler Festschrift für E. Burck zum 70. Geburtstag, Amsterdam, Hakkert, 1975, 524-545.

7. Burck 1979 = E. Burck, Die Johannis des Corippus, in Id. (ed.), Das Römische Epos, Darmstadt, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 1979, 379-399.

8. Cameron 1980 = A. Cameron, The Career of Corippus Again, «Classical Quarterly» 30, 1980, 534-539.

9. Cameron 1983 = A. Cameron, Corippus’ Iohannis. Epic of Byzantine Africa, «Papers of Liverpool Latin Seminar» 4, 1983, 167-180.

10. Caramico 2016 = G. Caramico, Le soleil “triste” avant Pharsale. Une image de Lucain dans l’épopée de l’Antiquité tardive et du Moyen Âge, in F. Galtier, R. Poignault (edd.), Présence de Lucain, Clermont-Ferrand, Centre de Recherches A. Piganiol, 2016, 431-449.

11. Consolino 2000 = F.E. Consolino, Poesia e propaganda da Valentiniano III ai regni romanobarbarici (secc. V-VI), in Ead. (ed.), Letteratura e propaganda nell’Occidente latino da Augusto ai regni romanonarbarici, Roma, «L’Erma» di Bretschneider, 2000, 181-227.

12. Consolino 2015 = F.E. Consolino, Pietas dans la Johannide de Corippe, in Goldlust 2015, 189-220.

13. Delattre 2011 = A. Delattre, Les Punica de Silius Italicus et la Johannide de Corippe: quelques éléments de rapprochement entre deux épopées africaines, «Museum Helveticum» 68, 2011, 68-85.

14. Dewar 1993 = M. Dewar, Corippus on the Wakefulness of Poets and Emperors, «Mnemosyne» 46, 1993, 211-223.

15. Diggle, Goodyear 1970 = I. Diggle, F.R.D. Goodyear (edd.), Flavii Cresconii Corippi Iohannidos seu De bellis Libycis libri VIII, Cantabrigiae, Typis Academicis, 1970.

16. Di Stefano 2022 = A. Di Stefano, «Cunctaque gesta canunt Argivi proelia belli»: una rilettura di Corippo, Iohannis I 171-207, in A. Borgna, M. Lana (edd.), Epistulae a familiaribus. Per Raffaella Tabacco, Alessandria, Edizioni dell’Orso, 2022, 175-186.

17. Dorfbauer 2007 = L.J. Dorfbauer, Vergilium imitari et Iohannem laudare? Zur poetischen Technik der Iohannis des Coripp, «Wiener Studien» 120, 2007, 191-214.

18. Ehlers 1980 = W. Ehlers, Epische Kunst in Coripps Johannis, «Philologus» 124, 1980, 109-135.

19. Feraboli, Flores, Scarcia 1996 = S. Feraboli, E. Flores, R. Scarcia (edd.), Manilio. Il poema degli astri (Astronomica), 2 voll., Milano, Fondazione Lorenzo Valla-Mondadori, 1996.

20. Forcellini 1830 = E. Forcellini (ed.), Totius Latinitatis Lexicon, III, Patavii, Typis Seminarii, 1830.

21. Forcellini 1831 = E. Forcellini (ed.), Totius Latinitatis Lexicon, IV, Patavii, Typis Seminarii, 1831.

22 .Gärtner 2008 = T. Gärtner, Untersuchungen zur Gestaltung und zum historischen Stoff der Johannis Coripps, Berlin, de Gruyter, 2008.

23. Galand-Hallyn 1993 = P. Galand-Hallyn, La Johannide (De bellis Libycis). Corippe et le sublime dans la “dernière” épopée romaine, in J. Drouin, A. Roth, A. Martinet, J. Martinet (edd.), À la croisée des études libyco-berbéres. Mélanges offerts à P. et L. Galand, Paris, Geuthner, 1993, 73-87.

24. Goldlust 2015 = B. Goldlust (ed.), Corippe. Un poète latin entre deux mondes, Lyon, CEROR, 2015.

25. Goldlust 2017 = B. Goldlust (ed.), Corippe. Johannide, livre 4, Paris, Institut d’Études Augustiniennes, 2017.

26. Haupt 1875 = M. Haupt, Opuscula, 3, Leipzig, Hirzel, 1875 (rist. Hildesheim, Olms, 1967).

27. Hofmann 1989 = H. Hofmann, Corippus as a Patristic Author?, «Vigiliae Christianae» 43, 1989, 361-367.

28. Hüttner 2020 = T. Hüttner, Pietas und virtus: spätantike Aeneisimitation in der Iohannis des Coripp, Hamburg, Kovač, 2020.

29. Krestan, Winkler 1957 = L. Krestan, K. Winkler, s.v. Corippus, «Reallexicon für Antike un Christentum», III, Stuttgart, Hiersemann, 1957, 424-429.

30. Lo Conte 2012 = F. Lo Conte, L’editio princeps della Iohannis di Corippo curata da Pietro Mazzucchelli: un exemplum di filologia formale nella Milano del primo Ottocento, «Aevum» 86, 2012, 287-365.

31. Manitius 1886 = M. Manitius, Zu spät-lateinische Dichtern, «Zeitschrift für die österreichischen Gymnasien» 37, 1886, 81-101.

32. Mazzucchelli 1820 = P. Mazzucchelli (ed.), Flavii Cresconii Corippi Iohannidos seu De bellis Lybicis libri VII […], Mediolani, ex imp. ac reg. typographeo, 1820.

33. Nosarti 2009 = L. Nosarti, Tessere lucanee in Draconzio e Corippo, in C. Walde (ed.), Lucans Bellum civile. Studien zum Spektrum seiner Rezeption von der Antike bis ins 19. Jahrhundert, Trier, Wissenschaftlicher Verlag, 2009, 49-65.

34. Partsch 1879 = J. Partsch (ed.), Corippi Africani grammatici libri qui supersunt, in Monumenta Germaniae Historica, III, Berolini, Weidmann, 1879.

35. Petschenig 1886 = M. Petschenig (ed.), Flavii Cresconii Africani grammatici quae supersunt [...], Berolini, sumptibus S. Calvarii et sociorum, 1886.

36. Ramírez Tirado 1997 = A. Ramírez Tirado (ed.), Coripo. Juánide. Panegírico de Justino II, Madrid, Gredos, 1997.

37. Riedlberger 2010 = P. Riedlberger, Philologischer, historischer und liturgischer Kommentar zum 8. Buch der Johannis des Goripp nebst kritischer Edition und Übersetzung, Groningen, Egbert Forsten, 2010.

38. Roberts 1989 = M. Roberts, The Jeweled Style. Poetry and Poetics in Late Antiquity, Ithaca, Cornell University Press, 1989.

39. Schindler 2009 = C. Schindler, Per carmina laudes. Untersuchungen zur spätantiken Verspanegyrik von Claudian bis Coripp, Berlin, de Gruyter, 2009.

40. Shea 1998 = G.W. Shea (ed.), The Iohannis or De bellis Libycis of Flavius Cresconius Corippus, Lewiston, The Edwin Mellen Press, 1998.

41. Skutsch 1900 = F. Skutsch, Corippus, «Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft», IV, Stuttgart, Metzler, 1900, 1236-1246.

42. Tandoi 1980 = V. Tandoi, Note alla Iohannis di Corippo, I, «Studi italiani di filologia classica» 52, 1980, 48-89.

43. Tandoi 1984 = V. Tandoi, s.v. Corippo, «Enciclopedia virgiliana», I, Roma, Istituto della Enciclopedia italiana, 1984, 890-892.

44. Teurfs, Didderen 2007 = C. Teurfs, J.-C. Didderen (edd.), Corippe. La Johannide or Sur les guerres de Libye, Paris, Éditions Errance, 2007.

45. Tommasi Moreschini 2001a = C.O. Tommasi Moreschini (ed.), Flavii Cresconii Corippi Iohannidos liber III, Firenze, Le Monnier, 2001.

46. Tommasi Moreschini 2001b = C.O. Tommasi Moreschini, La Iohannis corippea: ricupero e riscrittura dei modelli classici e cristiani, «Prometheus» 27, 2001, 250-276.

47. Vinchesi 1983 = M.A. Vinchesi (ed.), Flavii Cresconii Corippi Iohannidos liber primus, Napoli, D’Auria, 1983.

48. Vinchesi 1998 = M.A. Vinchesi, Tradizione letteraria e pubblico nella Iohannis di Corippo, in F. Conca, R. Maisano (edd.), La mimesi bizantina. Atti della quarta Giornata di studi bizantini (Milano, 16-17 maggio 1996), Napoli, Istituto universitario orientale, 1998, 193-207.

49. Viti 1987 = P. Viti, s.v. De Bonis, Giovanni, «Dizionario biografico degli Italiani», XXXIII, Roma, Istituto della Enciclopedia italiana, 1987, 407-410.

50. Welzel 1908 = A. Welzel, De Claudiani et Corippi sermone epico, Vratislaviae, Fleischmann, 1908.

51. Wistrand 1946 = E. Wistrand, Nach innen oder nach außen? Zum geographischen Sprachgebrauch der Römer, Göteborg, Elander, 1946.

52. Zarini 1997 = V. Zarini, Berbères ou barbares? Recherches sur le livre second de la Johannide de Corippe, Nancy, ADRA, 1997.

53. Zarini 2003 = V. Zarini, Rhétorique, poétique, spiritualité: la technique épique de Corippe dans la Johannide, Turnhout, Brepols, 2003.

54. Zarini 2008 = V. Zarini, Entre tradition classique et références bibliques: l’éloge des grands chez un poète latin de l’antiquité chrétienne, in Motivi e forme della poesia cristiana antica tra scrittura e tradizione classica. XXXVI incontro di studiosi dell’antichità cristiana, Roma 3-5 maggio 2007, Roma, Institutum Patristicum Augustinianum, 2008, 115-126.

55. Zarini 2015 = V. Zarini, La recherche sur Corippe: bilan et perspectives, in Goldlust 2015, 15-30.

Publicado

2024-04-17

Número

Sección

Saggi e note